تاریخ : سه شنبه، 1 شهريور ماه، 1390
موضوع : نظم وانضباط در مدارس

علل بی نظمی دانش آموزان وبرخورد با آنان



 

-

علل بی نظمی دانش آموزان در کلاس درس و شیوه های برخورد با آن

کارشناسی آموزش راهنمایی تحصیلی ( سه‏شنبه 24/1/1389 :: ساعت 10:25 صبح) بسیاری از معلمان و حتی مدیـران مـدارس از دانش آموزانی که به اعتقاد آن ها شلوغ هستند و رفتارهای نا خواسته و نا مناسبی از خود بروز می دهند و به این ترتیب نظم و انضباط مدرسه و کلاس درس را دچار اخلال می کنند گله دارند . هر کدام از این افراد واکنش های متفاوتی در مقابل این نوع دانش آموزان از خود نشان می دهند و تصمیم گیری ها ی آنان در این زمینه هم متفاوت است . معمول ترین و آشکار ترین این تصــمیـم گیـری ها برای کاهش یا از بین رفــتن بی نظمی ، گرفتن تعهد کتبی از دانش آموزان و در صورت تکرار از والدین آنان ، تهدید به تنبیه و حتی عملی کردن آن و در نهایت اخراج موقتی از کلاس و مدرسه است . از این رو ، نگارش این مقاله و مطالعه ی آن ، به معلمان و مدیران کمک می کند تا تصمیمات آگاهانه تری بگیرند .

در زمــینه ی بی نظــمی دانــش آمــوزان در کـلاس درس ، معلمان بایــد به سه سوال پاسخ دهند :

1) علل و عوامل بی نظمی دانش آموزان کدام اند ؟

2 ) چگونه می‌توان از بروز و ظهور رفتار های نا مناسب دانش آموزان ، که نظم و انضبــاط را به مخاطره می اندازند ، پیشگیری کرد ؟

3 ) به هنگام وقوع رفتار های نا مطلوب دانش آموزان ، چه باید کرد ؟

برای پاسخ دادن به این سوال هــا به عــبارت دیــگــر ، شنا سایی علل و عوامل بی نظمی دانش آموزان در مجموعه عامل های متعدد ، باید زیر مجموعه ای از عوامل کشف شوند تا با ارائه ی راه کار های کاربردی برای از بین بردن یا کاهش آن ها ، تغییرات مناسب و مثبت در کیفیت نظم و انضباط مدرسه ایجاد شود. در این ارتباط ، کارگاهی با حضور عده ای از معلمان با تجربه در مراکز تربیت معلم یاسوج برگزار شد . حاصل چند جلسه بارش مغزی در این کار گاه برای پاسخ به سوال های یاد شده ، بررسی شد . سپس با اندکی دخل و تصرف و تغییر در دید گاه های افراد ، این مقاله برای استفاده ی معلمان و مدیران مدارس و دست اندر کاران تعلیم و تربیت تهیه و تنظیم شد.

علل بی انضباطی دانش آموزان را می توان با توجه به ابعاد در یک مقاله نمی گنجد ، اما به دلیل کاربردی بودن بحث وجلوگیری از طولانی شدن آن ابتدا به ذکر علل و عوامل کلی بی انـضباطی دانــش آموزان می پردازیم ، آنگاه حاصل هم اندیشی معلمان با جربه را در این زمینه به طور مختصر بررسی می کنیم و در پایان هر قسمت ، راهکار های عملی برای جلوگیری از بی انضباطی دانش آموزان را به منظور برقراری نظم و انضباط در مدرسه ارائه می کنیم

علل و عوامل بی نظمی دانش آموزان را می‌توان به پنج دسته تقسیم کرد :

الف ) علل مربوط به دانش آموزان (ویژگی های فردی آنان ) ؛

ب ) عوامل مربوط به معلم ؛

ج ) عوامل مربوط به فضای مدرسه ، کلاس درس و کارکنان ستادی مدرسه ؛

د) ویژگی های خانوادگی دانش آموزان ؛

و ) عوامل اجتماعی .

نظم و انضباط تعاریف متعددی دارد. عده ای کنترل رفتار فرا گیرند گان و تسلط بر عوامل رفتاری آنان را انضباط می نامند . برخی دیگر معتقدند نظم و انضباط شامل هر نوع سازماندهی در محیط مدرسه و کلاس است ، به نحوی که سبب افزایش یاد گیری شود . صفوی ( 1383 ) می گوید« انضباط عبارت است از اعمال قواعد و مقرراتی که یاد گیری از تسهیل می کند و اخلال در کلاس را به حداقل کاهش می دهد (ص 266 ) . لو فرانسوا (1991 ) معتقد است " انضباط" به آن دسته از اعمال معلم اطلاق می شود که مانع سر زدن رفتارهایی از دانش آموز است که فعالیت کلاسی را مختل یا تهدید به اخلال می کنند(نقل از زمانی ، 1378) با وجود این ، بی نظمی یا بی انضباطی را می‌توان این گونه تعریف کرد : انجام دادن هر عمل یا رفتاری به وسیله ی دانش آموز که سازماندهی مدرسه و فعالیت های کلاس را مختل یا تهدید به اخلال می کند. بروز رفتارهایی از دانش آموزان که انضباط کلاس را مختل می کنند ، تنها به معلم و کلاس درس مربوط نیستند، بلکه همان طور که قبلا گفته شد علل دیگری نظیر عوامل آموزشگاهی‌ ، خانوادگی ، اجتماعی و... وجود دارند که به طور مستقیم یا غیر مستقیم زمینه را برای بروز رفتار های مخرب دانش آموزان فراهم می‌کنند . بنابراین ، برای برقراری انضباط در کلاس درس و اداره ی آن ، معلمان باید قبل از برقراری نظم و انضباط اقدامات لازم را برای پیشگیری از رفتار های نامناسب دانش آموزان را به کار گیرند ؛ زیرا پیشگیری مهم تر از در مان است . کانین ( 1970 ) در تحقیق خود که به مقایسه ی رفتار معلمان در کلاس های دارای رفتارهایی نا مطلوب وکلاس‌های عادی پرداخته است او می‌گوید : تفاوت این کلاس‌ها به نحوه‌ی پاسخ گویی معلمان به رفتار نامطلوب دانش آموزان مربوط نیست ، بلکه از اقدامات پیشگیرانه ی آن ها نا شی می‌شود (نقل از کدیور 1382 ص 431 ) به هر حال بی نظمی های دانش آموزان در کلاس علل متعدد دارد :

الف – علل مربوط به دانش آموزان

گاهی علل بی نظمی در کلاس ناشی از خود دانش‌آموز است . برخی از این علت ها عبارت است از :

1 ) ناراحتی های جسمی ، روحی و روانی ؛

2 ) نداشتن علاقه و انگیزه ؛

3 ) سر در گم بودن و بی اعتنایی به انتظارات معلم و قوانین و مقررات مدرسه و کلاس درس ؛

4 ) نداشتن برنا مه ی مشخص مطالعه ؛

5 ) کم خوابی و خستگی مفرط ؛

6 ) انجام دادن تکالیف خود ؛

7 ) تغذیه ی نا مناسب ؛

8 ) نا امیدی به آینده ؛

9 ) استقلال طلبی و مقابله با اقتدار معلم .

از بین بردن یا کاهش عوامل بی نظمی ، در درجه ی اول مستلزم هم کاری و هماهنگی میان خانه و مدرسه است ، و روشن است که معلمان و اولیای مدرسه به تنهایی و بدون همکاری والدین کاری از پیش نخواهند برد . بنا براین ، در نظام آموزش و پرورش برای برقراری ار تباط میان خانه و مدرسه نهاد مستقلی به نام انجمن اولیا و مربیان به وجود آمده است که این نهاد در هر مدرسه ای برای آگا هی والدین از مراحل رشد فرزندان خود در سنین متفاوت و آگاه کردن آن ها از این مسائل فعالیت می کند :

o توجه والدین به وضعیت جسمی و روحی فرزندان خود ؛

o ایجاد شرایط ، موقعیت و امکانات مورد نیاز برای پیشرفت تحصیلی فرزندان خود ؛

o تشویق ما دی و معنوی و تقویت اعتماد به نفس آن ها ؛

o پذیرش وضعیت خاص فرزندان خود و مقایسه نکردن آن ها با افراد دیگر؛

o تبعیض قایل نشدن بین آن ها ؛

o تهیه ی میز و صندلی ، اتاق مطالعه ، وسایل مورد نیاز ، رعایت سکوت هنگام مطالعه؛

o کمک به آن ها در تهیه و اجرای برنامه ی مطالعه ؛

o تشویق آن ها به ورزش و تفریحات سالم و تنظیم خواب و استراحت آن ها ؛

o داشتن برنامه ی تغذیه ی مناسب ، کمک به آن ها در انتخاب دوستان مناسب ؛

o آگاه کردن فرزندان از وظایف خود در مدرسه و خانه ، رعایت حقوق معلمان و کمک به دوستان و هم کلاسان خود ؛

و در نهایت تشویق آن ها به رعایت نظم و انضباط در مدرسه و کلاس درس ، اغلب، والدین علاقه مندند که بدانند در طول سال تحصیلی، درخصوص امور تحصیلی وحتی تر بیتی فرزندان خود ، چه وظیفه ای به عهده دارند وچه کمک هایی سبب پیشرفت تحصیلی فرزندانشان می شود . آگاهی از این مسائل، مستلزم ارتباط مستمر با مدرسه است.

ب- علل مربوط به معلم

1) فقدان آماد گی جسمی ، روحی و روانی معلم ؛

2 ) نا مناسب بودن وضعیت ظا هری معلم ؛

3 ) نا آگاهی از روش های جدید تدریس و استفاده ی مکرر از روش های سنتی ؛

4 ) بی علاقه بودن به شغل معلمی ؛

5 ) نا توانی در برقراری ارتباط مطلوب با دانش آموزان ؛

6 ) رعایت نکردن عدالت آموزشی ( تبعیض بین دانش آموزان )؛

7 ) نا مناسب و نا رسا نا بودن صدا ی معلم؛

8 ) نداشتن طرح درس؛

9) بی توجهی به نیاز های دانش آموزان؛

10) فعال بودن معلم و منفعل بودن دانش آموزان ؛

11) استفاده ی نا مناسب از تشویق و تنبیه؛

12) بی حـوصــلگی و نداشتن صــبر و بــر د بــاری و سعه ی صدر ؛

13 ) بی نظمی معلم (نظیر دیر آمدن به کلاس و ترک زود هنگام آن و... )؛

14 ) تسلط نداشتن به موضوع مورد یاد گیری؛

15 ) نداشتن رو حیه ی انتقاد پذیری و خود داری از پاسخ گویی به سوال های دانش آموزان؛

ج) علل مربوط به کلاس د‌‌‌‌‌رس

وضعيت فيزيکي کلاس، نظافت و پاکيزگي، بر خورد‌‌‌‌‌اري از نور و هواي مناسب، ميز و صند‌‌‌‌‌لي راحت و کافي، تخته و وسايل سرمايشي يا گرمايشي مناسب نقش انکارناپذيري د‌‌‌‌‌ر ايجاد‌‌‌‌‌ نظم و انضباط کلاس د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌. مارلند‌‌‌‌‌ (1975) د‌‌‌‌‌ر اهميت محيط کلاس مي‌گويد‌‌‌‌‌: تأثير فيزيکي کلاس مي‌تواند‌‌‌‌‌ کمک يا مانعي د‌‌‌‌‌ر آموزش باشد‌‌‌‌‌ و بخشي از هنر کلاس د‌‌‌‌‌اري استفاد‌‌‌‌‌ه‌ي مناسب از فضاي کلاس است. علاوه بر عوامل مربوط به کلاس د‌‌‌‌‌رس، مي‌توان به مد‌‌‌‌‌يريت مد‌‌‌‌‌رسه (کارکنان اد‌‌‌‌‌اري مد‌‌‌‌‌رسه) و محيط مد‌‌‌‌‌رسه اشاره کرد‌‌‌‌‌. تعويض مکرر برنامه‌ي کلاسي، برخورد‌‌‌‌‌ نا مناسب د‌‌‌‌‌ست اند‌‌‌‌‌رکاران ستاد‌‌‌‌‌ي مد‌‌‌‌‌رسه با د‌‌‌‌‌انش‌آموزان، يکنواخت بود‌‌‌‌‌ن بر نامه‌هاي صبحگاهي يا عصر گاهي مد‌‌‌‌‌رسه، بي‌توجهي به خواسته‌ها و انتظارات معقول د‌‌‌‌‌انش‌آموزان، کمبود‌‌‌‌‌ امکانات ورزشي و نامناسب بود‌‌‌‌‌ن فضاي مد‌‌‌‌‌رسه و..... شرايط و موقعيت را براي بروز رفتارهاي نا مطلوب د‌‌‌‌‌انش‌آموزان فراهم مي‌کند‌‌‌‌‌.

د‌‌‌‌‌) علل مربوط به خانواد‌‌‌‌‌ه

صاحبنظران روان‌شناسي و علوم تربيتي يکي از مهم‌ترين نهاد‌‌‌‌‌‌هاي مو ثر

د‌‌‌‌‌ر تربيت و رفتار آد‌‌‌‌‌مي را سازمان خانواد‌‌‌‌‌ه مي‌د‌‌‌‌‌انند‌‌‌‌‌؛ زيرا محيط خانواد‌‌‌‌‌ه اولين و باد‌‌‌‌‌وام‌ترين عامل د‌‌‌‌‌ر تکوين شخصيت کود‌‌‌‌‌کان و نوجوانان و زمينه‌ساز رشد‌‌‌‌‌ جسماني، اخلاقي، عقلاني و عاطفي آنان است. بنابر اين، د‌‌‌‌‌انش‌آموزان ابتد‌‌‌‌‌ا راه و رسم زند‌‌‌‌‌گي و رفتارهاي مطلوب و نا مطلوب را با تقليد‌‌‌‌‌ از رفتار والد‌‌‌‌‌ين خود‌‌‌‌‌ فرا مي‌گيرند‌‌‌‌‌ و آنچه را د‌‌‌‌‌ر خانواد‌‌‌‌‌ه ياد‌‌‌‌‌ ميگيرند‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌ر مد‌‌‌‌‌رسه بروز ميد‌‌‌‌‌هند‌‌‌‌‌.

اختلافات و کشمکش‌هاي مکرر والد‌‌‌‌‌ين، بي‌نظمي د‌‌‌‌‌ر خانواد‌‌‌‌‌ه، و.... تأثير نامطلوبي بر رفتارهاي د‌‌‌‌‌انش‌آموزان د‌‌‌‌‌ارد‌‌‌‌‌. اين عوامل زمينه‌ي لازم براي بروز رفتارهاي مخرب د‌‌‌‌‌انش‌آموزان د‌‌‌‌‌ر کلاس د‌‌‌‌‌رس فراهم ميکنند‌‌‌‌‌ و بد‌‌‌‌‌ين طريق نظم و انضباط کلاس د‌‌‌‌‌رس را به هم مي‌زنند‌‌‌‌‌.

و) علل مربوط به عوامل اجتماعي

هر چند‌‌‌‌‌ عوامل اجتماعي به طور مستقيم د‌‌‌‌‌ر ايجاد‌‌‌‌‌ نظم و انضباط و يا بي‌نظمي د‌‌‌‌‌انش‌آموزان تأثير ند‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌، اما به طور غير مستقيم تأثير شگرفي بر رفتارهاي د‌‌‌‌‌انش‌آموزان د‌‌‌‌‌ارند‌‌‌‌‌. اين تأثيرات را مي‌توان د‌‌‌‌‌ر شکل‌هاي گوناگون چون؛ محتواي موضوعات د‌‌‌‌‌رسي، هنجارها، قواعد‌‌‌‌‌ و الگوهاي رفتاري افراد‌‌‌‌‌، نگرش‌ها و عقايد‌‌‌‌‌ د‌‌‌‌‌انش‌آموزان، سرعت تغييرات زياد‌‌‌‌‌ و فشارهاي متعد‌‌‌‌‌د‌‌‌‌‌ اجتماعي و امثال آنها مطالعه کرد‌‌‌‌‌.

عواملي چون بيکاري تحصيل کرد‌‌‌‌‌ه‌ها، نگرش منفي مرد‌‌‌‌‌م به تحصيل و...موجب يأس و نااميد‌‌‌‌‌ي د‌‌‌‌‌انش‌آموزان مي‌شود‌‌‌‌‌ و زمينه را براي بروز رفتارهاي نامناسب آنان فراهم مي‌کند‌‌‌‌‌.

http://rahnamaee.parsiblog.com


علل بی نظمی دانش آموزان

منبع این مقاله : :مدیریت نوین مدارس
آدرس این مطلب : http://novelschoolmanagement.com/1665/علل-بی-نظمی-دانش-آموزان-وبرخورد-با-آنان/